«Киевнинг «Динамо»сини бошқаришга ҳозирнинг ўзида тайёрман» - Максим Шацких

Максим Шацких – бу шубҳасиз катта ном. Ўзбек ва Украин футболида ўз ўрнини топган ҳамда ҳурмат-эътибор қозонган машҳур шахс. Унинг футболчилик фаолияти қандай ўтганини барча футбол ихлосмандлари яхши билишади.

Бир сўз билан айтганда, ёрқин таассурот қолдирган. Вақтлар ўтиб, эндиликда Максим Шацких мураббий ролида меҳнат қилиб келмоқда. Бу борада ҳам у ўз олдига катта мақсадлар қўйган ва бу борада ўзи учун ҳам жуда талабчан.

Ҳозирда Максим Александрович, Украина, Россия ва Ўзбекистондаги мураббийлик фаолиятидан сўнг Қирғизистон чемпионатида фаолият олиб бормоқда.

Куни кеча Tribuna.uz журналисти Шацких билан қизиқарли бўлган катта интервю уюштирди.

- Максим Александрович, футболчи сифатида ўз олдингизга қўйган кўплаб мақсадларингизга эришдингиз, кўплаб орзуларингизни амалга оширдингиз. Энди мураббий сифатидаги энг катта орзуингиз нима?

- Менинг орзу ва истакларим ўзгармаган, ҳали ҳам аввалгидек қолган. Футболчилик давримда ҳам, ҳозир мураббий сифатида ҳам орзу қилган нарсаларим бир хил: Чемпионлар лигасида ғолиб чиқиш — қайси бири бўлишидан қатъи назар, Европа ёки Осиё Чемпионлар лигасида ва табиийки, жаҳон чемпионатида иштирок этиш. Шунинг учун ҳозир ҳам менинг орзу ва истакларим айнан шулардан иборат.

- Қачондир Киевнинг «Динамо» клубини бошқаришни хоҳлармидингиз?

- Албатта, ўзимнинг клубимда ишлашни жуда хоҳлардим. Ахир, мен бу клубга ўн йил умримни бағишлаганман. Шунинг учун табиийки, бу ҳам менинг орзуларимдан, истакларимдан бири.

Ҳозирнинг ўзида бундай имкониятга тайёрман. Шу боис бугунги вазиятда ҳам ўзим учун қадрдон бўлган, айтиш мумкинки, супер клубда ишлаб, жамоа билан бирга катта марраларни забт этиш, юқори натижаларга эришиш ва совринларни қўлга киритиш истагим жуда катта. Бундай хоҳиш менда ниҳоятда кучли.

- Бугунги кунда Қирғизистонда фаолият юритяпсиз. Айни пайтда бу мамлакат футболи қай даражада?

- Қирғизистонда футбол савияси етарлича яхши — тезкор, техник жиҳатдан салоҳиятли. Умуман олганда, Осиё қитъасида, айниқса Марказий Осиёдаги футболга хос жиҳатлар бу ерда ҳам мавжуд.

Қолаверса, Қирғизистон футболида бундай кенг кўламли ривожланиш жараёни бошланганига ҳали кўп бўлгани йўқ. Ҳозир деярли барча жамоалар ўз инфратузилмасини яхшилаяпти, базалар ва стадионлар барпо этилмоқда. Атиги қисқа муддат — тахминан беш йил ичида, футбол савияси ҳам, клублар учун яратилаётган инфратузилма ҳам жуда катта ўсишга эришди.

Бу ерда футбол жуда тез ва тўғри йўналишда ривожланмоқда. Агар улар келгусида ҳам шу суръат ва даражани сақлаб қолишса, яқин келажакда бу ўзининг ижобий натижаларини, албатта беради, деб ўйлайман.

- Максим Александрович, футболчи бўлган пайтингизда, аввало, ҳужумдаги натижа учун жавоб берар эдингиз. Энди эса мураббий сифатида бутун жамоа натижаси учун масъулсиз. Сизнингча, футболчи Шацких ва мураббий Шацких ўртасидаги асосий ички фарқ нимада? Футболчи сифатида тушунмаган, аммо мураббийга айланганингиздан сўнг моҳиятини англаган қарорлар бўлганми?

- Тўғри таъкидладингиз, футболчи ва мураббий — мутлақо икки хил тушунча. Мен буни анча олдин англаб етганман. Футболчига, табиийки, бироз осонроқ: у шартнома имзолайди, ҳаммаси яхши, машғулотга келади, ишлайди, куни ўтади ва умуман олганда, ҳаёти жойида бўлади.

Мураббийнинг вазифалари эса масъулияти ва ҳал қилиши керак бўлган масалалари анча кўп. Афсуски, бу фақат футбол билан чекланиб қолмайди. Ҳар куни 24 соат давомида ҳал қилиниши керак бўлган турли масалалар бор. Биз доимо алоқадамиз, доимо вазиятни назорат қилиб туришимиз, «бармоғимизни томирда ушлашимиз» керак. Табиийки, мураббийнинг муваффақияти — бу натижа.
Ўйин қандай бўлишидан, қандай тактика ёки схема қўлланилишидан қатъи назар, агар мураббий жамоа ва клубга натижа олиб келса, мухлисларни хурсанд қила олса, демак, у тўғри йўналишда ҳаракат қиляпти. Шунинг учун бу масъулият мураббийга ҳар куни, ҳар бир машғулотда, ҳар бир ўйинда босим ўтказади. Асабийлашмасликнинг иложи йўқ, чунки ўз ишингиз учун бутун қалбингиз ва жонингиз билан қайғурасиз.

Охир-оқибат, ҳамма нарса натижага бориб тақалади. Агар натижа кўрсатаётган бўлсангиз, ҳамма мамнун, ҳаммаси яхши. Агар қаердадир озгина омадсизликка учрасангиз ёки нимадир ўхшамай қолса, табиийки, норозилик ҳам ортиб боради.
Лекин бизнинг касбимизда энг етишмайдиган нарса — бу вақт. Вақт ниҳоятда кам. Чунки ҳамма натижани бугун, ҳатто кеча талаб қилади. Ўз ғояларингизни, схемаларингизни, ишланмаларингизни, тактикангизни жамоага сингдириш ва йўлга қўйиш жуда қийин. Жамоа умумий тушунча ва тизимга келиши учун табиийки, вақт керак. Буни ҳамма билади. Аммо, афсуски, амалиёт кўрсатяптики, вақт етишмайди. Мураббийларнинг энг катта муаммоси ҳам шу — вақт йўқ, афсуски, бу вақтни ҳамма ҳам бермайди.

Шу боис баъзи вазиятларда маълум даражада импровизация қилишга тўғри келади. Лекин бизда бу борада муаммо йўқ. Ҳозирги ишлаётган жамоамиз ҳақида гапирадиган бўлсам, биз ўз тизимимиз ва тактикамизни шакллантириб олганмиз ва шу йўналишда босқичма-босқич ҳаракат қиляпмиз.

Осиёда, жамоамиз билан ишлаётган шу қисқа давр ичида тактика, жамоавий ҳаракатлар ва психологик тайёргарлик борасида анча яхши натижаларга эришдик. Албатта, бу осон бўлмади, жуда мураккаб жараён кечди. Аммо ҳозирги пайтда қилган ишларимиздан ҳам, йигитларнинг футбол майдонида кўрсатаётган ўйинидан ҳам мамнунмиз.

Шу қисқа вақт ичида ярата олган ишларимиз билан фахрланамиз. Энди эса охирги кичик қадам, сўнгги кучни сарфлаш қолди. Келинг, якуний тўғри чизиқда нима бўлишини кўрамиз.

- «Пахтакор» билан чемпион бўлгансиз ва Ўзбекистон футболида жиддий босим остида ишлаш бўйича катта тажрибага эгасиз. Замонавий футболда мураббий учун раҳбарият, футболчилар ва мухлисларнинг турли талабларини бир вақтнинг ўзида бошқара олиш, бевосита натижа қайд этиш каби муҳим аҳамият касб этади, деб ҳисоблайсизми? Ва ўзингизда ҳали ҳам такомиллаштириш зарур, деб ҳисоблайдиган жиҳат қайси?

- Жуда тўғри савол. Нега, масалан, Европада анча йиллардан буён «мураббий» деган тушунчадан воз кечиб, кўпроқ «менежер» атамасидан фойдаланишга ўтишган? Чунки у ерда энди ҳамма фақат мураббий эмас, балки менежер. Менежер — бу жамоани машғулот қилдириш билан бирга, бошқа кўплаб параллел масалалар билан ҳам бевосита шуғулланадиган инсон.

Чунки бош мураббий, энг аввало, мана шу жиҳатларнинг барчаси учун жавоб беради. У доимо оммавий ахборот воситалари билан, табиийки, биринчи навбатда мухлислар билан, шунингдек, клуб раҳбарияти билан алоқада бўлиши керак. Ўзаро тушунишга эришиши, мулоқот ўрнатиши ва нима қилаётганимизни биргаликда тушунишимиз учун ҳамма билан доимий алоқада бўлиши зарур. Чунки мен учун жамоа, энг аввало, оила. Биз бир йўналишда ҳаракат қилишимиз ва бир-биримизни тушунишимиз керак.

Ўз устида ишлаш эса инсон учун бутун умр давом этадиган жараён. Фаолиятингизда сизга керак бўладиган ва кейинчалик ишингизда ёрдам берадиган барча сифатларни доимо такомиллаштириб бориш зарур. Умуман, ҳаммасини.
Яна бир бор айтганимдек, жуда тўғри савол. Барибир ҳамма нарса натижага бориб тақалади. Натижа биринчи ўринга чиқади. Қанчалик чиройли, комбинацион футбол намойиш этманг ёки бошқа жиҳатларни кўрсатманг, бу ўйин кимгадир ёқиши мумкин. Аммо таблода салбий натижа қайд этилса, менимча, камдан-кам одам бу ҳолатга узоқ вақт тоқат қилади, кутади.

Барибир ҳамма нарса натижага бориб тақалади. Натижа бор — мухлислар мамнун, ҳамма нарса яхши. Жамоа ғалаба қозонаётган бўлса — ҳаммаси жойида. Ўйиннинг ўзи эса айтайлик, иккинчи даражали масалага айланади.

Агар сиз ўзингиз қилиши керак бўлган ишни тўғри бажаришга ҳаракат қилаётган бўлсангиз ва ўз қарашларингиз асосида тўғри ишлаётган бўлсангиз, бунинг самараси барибир кейинчалик, келажакда сиздан кутилаётган натижани беради.

- Сиз Киевнинг «Динамо» клуби тарихининг бир қисмига айлангансиз. Сизнингча, бугун «Динамо»да клубнинг Европа футболидаги аввалги мавқеини қайтариш учун етарлича кучли футболчилар борми ёки умуман клуб фалсафасини ўзгартириш керакми?

- Айтиш қийин, чунки мен, табиийки, жамоа ичида эмасман, воқеаларнинг ўша жойида, майдонда эмасман. Телевизион тасвир эса кўриш, эшитиш ва бошқа жиҳатлар бўйича истаганингиздек тўлиқ манзарани бера олмайди.

Лекин бир нарсани ҳам тушуниш керак: ҳозир мамлакатда уруш кетмоқда. Шунинг учун бугунги воқеликда, ростини айтганда, мамлакатда чемпионат ўтказилаётгани ва футбол ўйинлари давом этаётганининг ўзи ҳам яхши ҳолат.

Шу боисдан менимча, ўша пайтларда бўлган даража — тарих билан яшаб қолмаслик керак — 10–15 йил олдинги даража эди. Ҳозирги босқичда Европа миқёсидаги қандайдир мақсадлар ҳақида гапириш жуда қийин.

Аммо муайян вазифаларни, яна Европа даражасидаги маълум мақсадларни амалга ошириш учун ишлаш ва нимагадир эришиш мумкин, деб ўйлайман. Жамоада яхши футболчилар бор, салоҳиятли йигитлар бор, ақлли ва тушунчали футболчилар етарли.

Менимча, тўғри ёндашув ва яхши ташкил этилган иш жараёни орқали маълум вазифаларни ҳал қилиш мумкин. Албатта, Чемпионлар лигасида ғолиб чиқиш каби глобал мақсадлар эмас, балки клуб раҳбарияти жамоа олдига қўяётган муайян, юқори даражадаги вазифаларни бажариш ва белгиланган мақсадларга эришиш мумкин.

Клуб фалсафаси, тушуняпсизми, бу худди паспортга ўхшайди. «Реал»нинг ўз фалсафаси бор, «Барселона»нинг ўз фалсафаси бор. Ўн йиллаб, билмадим, «Атлетик»ни олинг, «Бавария»ни олинг — катта ном, катта анъана ва бой тарихга эга ҳар қандай жамоани олинг, унинг аллақачон шаклланган ўз фалсафаси бўлади. Бу худди паспорт каби. Шу боис у ерда ниманидир тубдан ўзгартириш шарт эмас. Фақат шу фалсафага мос равишда қилиниши керак бўлган ишларни амалга ошириш лозим.

У ердаги фалсафа жуда кучли. Ишонсангиз, мен буни яхши биламан, чунки ўша клубда ўн йил бўлганман. Менимча, ҳеч нарсани ўзгартириш шарт эмас. Фақат айрим жиҳатларга озгина қўшимча киритиш керак, холос. Шунда натижа, албатта, пайдо бўлади, деб ўйлайман.

- Еврокубоклар ва Чемпионлар лигасида ўтказган барча ўйинларингиз орасида қайси учрашувни ҳанузгача алоҳида завқ билан эслайсиз?

- Ростини айтсам, буни айтиш қийин, чунки жуда кўп ўйинлар бўлган — яхши, қизиқарли учрашувлар, чиройли голлар ҳам кўп урилган.
Лекин, эҳтимол, энг тўғриси ва адолатлиси шу бўлади: Киевнинг «Динамо»сига келганимдан кейин Чемпионлар лигасидаги ҳақиқий биринчи катта ўйинимни алоҳида таъкидлаган бўлардим. Гуруҳ босқичидаги биринчи учрашувимиз «Байер» (Леверкузен)га қарши бўлган ва биз уларни 4:2 ҳисобида мағлуб этганмиз. Ўша ўйинда биринчи голни мен урганман. Ҳозир ҳам ўша гол кўз ўнгимда тургандай, жуда яхши эслайман. Шунинг учун эҳтимол, энг тўғри ва адолатли жавоб шу бўлади.
Умуман олганда эса фаолиятим давомида яхши ўйинлар жуда кўп бўлган. Драматик учрашувлар ҳам, чиройли голлар ҳам етарлича. Аммо, менимча, айнан шу ўйинни алоҳида ажратиб кўрсатиш адолатли бўлади.
Айниқса, «Олимпийский»да тўла трибуналар қаршисидаги биринчи ўйиним эди. Мен учун бу жуда катта воқеа бўлган.

- Уйингизда машҳур футболчиларнинг қайси футболкалари сақланади? Умуман, ўйинлардан кейин футболка алмашганмисиз? Ўша футболкаларни ҳали ҳам сақлаб келяпсизми?

- Албатта, деярли ҳар бир ўйиндан кейин футболкаларимизни алмаштирганмиз. Лекин, одатда, мен футболка алмаштириш учун бировнинг ортидан югуриб юрадиган одам эмасман. Кўп марта мендан ким биландир футболка алмаштиришимни сўрашган. Балки кимлар биландир алмаштиргандирман, лекин умуман олганда, мен футболка ортидан югуриб юрадиган, алмаштиришга интилувчан инсон эмасман. Шунинг учун мендаги футболкаларнинг аксарияти ўйиннинг якуний ҳуштаги чалинган пайтда рақиб бўлган ҳимоячилар ёки таянч ярим ҳимоячиларники.

Бир воқеа эсимда. «Манчестер Юнайтед» билан уйда ўйнаганмиз ва 0:0 ҳисобида дуранг қайд этилган. Ўша пайтда администратор барчамизнинг футболкаларимизни йиғиб олди ва «Манчестер» футболчилари билан алмаштириб чиқди. Кейин ҳамма футболкалар қайтарилди, фақат меникини «Манчестер»дан Рой Кин ўз футболкасига алмаштирган экан. Бу рақам билан боғлиқми ёки бошқа сабаби борми — билмайман.

Хуллас, футболка алмаштирган ягона машҳур футболчим — Рой Кин. Унинг футболкаси ҳали ҳам менда бор. Умуман, кимлар биландир алмаштирган бўлсам, барчаси менинг коллекциямда сақланади.

Ҳатто, назаримда, Дэвид Бекхэмнинг футболкаси ҳам бор эди, лекин аниқ эслай олмаяпман. Ростини айтсам, ёлғон гапириб қўйишни истамайман.

Умуман олганда, мендаги футболкаларнинг аксарияти ҳимоячилар ёки ҳимоявий пландаги футболчиларники. Чунки улар билан майдонда кўпроқ бир-бирига қарши ўйнаймиз. Деярли ҳар бир ўйиндан кейин табиийки, футболка алмаштирганмиз. Ҳозир уларнинг барчаси менинг коллекциямда сақланади.

- «Азия Талас» клубида олдингизга қўйилган асосий вазифа қандай?

- Осиёда олдимизга қўйилган вазифа, табиийки, максимал даражада. Янги лойиҳа ҳам мени шу жиҳати билан қизиқтирди. Аввало, жамоа нолдан тузилди, мутлақо янги жамоа шакллантирилди. Ўз билимларимизни, имкониятларимизни синаб кўриш қизиқ эди: бу жараён қандай кечади, нималарга эриша оламиз?
Биз амалда нолдан янги жамоа яратдик. Бунинг учун жуда катта ҳажмда иш олиб бордик. Қанча куч, энергия ва бошқа ресурслар сарфланганини ҳатто сўз билан ифодалаш қийин. Албатта, молиявий маблағлар ҳам сарфланди.

Табиийки, олдимизга жуда юқори вазифалар қўйилди. Бу вазифалар ҳали ҳам ўз кучида. Ҳозир эса мавсумнинг якуний қисмига кирдик — атиги бир ой, олти тур қолди. Қолган олти турнинг ҳар биридан максимал даражада фойдаланишга ҳаракат қиламиз. Қўлимиздан келган барча ишни қиламиз, якунда эса қаерда эканимизни, нималарга эришганимизни кўрамиз.

Шундан сўнг, табиийки, бутун йилни таҳлил қиламиз: нимани қилдик, қандай қилдик, қайси ишлар тўғри бўлди, қайси жиҳатларда хатоларга йўл қўйдик.
Умуман, ҳар бир ҳаракатимизни таҳлил қилишга ҳаракат қиламиз. Токи мавсум давомида йўл қўйилган камчиликларни кейинчалик такрорламаслик учун. Вазифаларимиз юқори ва менинг фикримча, умуман вазифасиз мураббийга ишлашнинг маъноси йўқ. Доимо вазифалар, мақсадлар бўлиши керак. Фақат шу тарзда олдинга ҳаракат қилиш мумкин — спортда ҳам, ҳаётда ҳам.

- Фаолиятингиз давомида Киевнинг «Динамо», «Ротор», «Пахтакор» ва «Андижон» каби клубларда ишлагансиз. Ушбу клубларнинг ҳар биридаги фаолиятингиз ва орттирган тажрибангизни умумий қилиб қандай баҳолаган бўлардингиз?

- Ҳа, қаердадир ёрдамчи мураббий бўлганман, қаердадир бош мураббий сифатида ишлаганман. Умуман олганда, фаолиятимни шундай баҳолаган бўлардим: энг муҳими, биз ўз мажбуриятларимизни, ўз ишимизни ҳалол ва адолатли тарзда бажаришга ҳаракат қилдик. Яхшилашимиз керак бўлган жиҳатларни ривожлантиришга, тўғри йўналишда ҳаракат қилишга интилдик.
Қаердадир ишлар унчалик яхши чиқмади, қаердадир эса яхши натижа берди — ҳаммаси бўлган. Бу мураббийлик касбидаги оддий, табиий ва иш жараёнининг бир қисми. Шу сабабли бундай ҳолатлар мураббий учун нормал.
Барибир ҳамма нарса ихтиёрингизда бўлган футболчиларга боғлиқ. Фаолиятимнинг ҳеч бир давридан, қаерда ва қандай ишлаганимдан бир грамм ҳам афсусланмайман. Менимча, энг муҳими — биз ўзимиз олдида ҳалол бўлдик ва зарур, тўғри деб ҳисоблаган ишларимизни бажаришга ҳаракат қилдик.
Айтиб ўтганимдек, ҳар бир клубда турли мақсад ва вазифалар бор эди. Биз, умуман олганда, уларни бажара олдик. Шунинг учун бугунги кунга қадар қилган ишларимиздан тўлиқ мамнунман. Ростини айтганда, мураббий сифатида ўз бурчимизни ҳалол бажардик, деб ҳисоблайман.
Шу билан бирга, барибир ҳамма нарса биринчи ўринда натижага бориб тақалади. Шу сабабдан интилишимиз керак бўлган энг муҳим ва асосий нарса — ҳар бир ўйиндан кейин таблода акс этадиган натижа.